در هجاي نهم مصراع دوم حذف همزه صورت گرفته است .
تفرّج كنان در هوا و هوس گذشتيم بر خاك بسياركس « سعدي »
تَ
فَر رُج
كُـ نان دَر
هَـ وا وُ
هَـ وَس
U ــ ــ U ــ ــ U ــ U U ــ
گُـ ذَشـ تيـ م بَر خا ك بس يا ر كس
U ــ ــ U ــ ــ U ــ ــ U ــ
فعولن فعولن فعولن فعل
در هجاي نهم مصراع اول مصوّت كوتاه بلند تلفّظ شده است .
خود آزمايي صص 51 – 50
1 - اختيارات زباني فقط تسهيلاتي در تلفّظ براي شاعر فراهم مي سازد تا به ضرورت وزن از آن استفاده كند
بي آن كه موجب تغييري در وزن شود ، امّا اختيارات وزني امكان تغييراتي كوچك در وزن را به شاعر مي دهد .
2 –
الف ) بلند محسوب كردن هجاي پاياني مصراع ها و بيت ها ، اگر چه كوتاه ، يا كشيده باشد .
ب ) شاعر در سرودن شعر به جاي U U - - ( فعلاتن ) اول وزن مي تواند - U - - فاعلاتن بياورد .
پ ) ابدال شـاعر مي تواند به جاي دو هجـاي كوتاه كنـار هم ميـان مصـراع ، يك هجاي بلند بياورد يعني به جاي فَعَلن (U U ـ ) مي تواند فع لن ( - - ) بياورد . اختيار شاعري اخير در دو هجاي ما قبل آخر بسيار رايج است و حتّي در تمام مصـراع هاي يك شعـر ممكن است از آن استفـاده شود . اما كاربرد موارد ديگــر آن كم است . مانند« - U U - » ( مفتعلن ) و« U U - - »
( فعلاتن ) و « - - U U » ( مستفعل ) كه به جاي هريك از اين ها مي تواند « - - - » ( مفعولن ) بيابد .
ت ) قلب
3 – در پايان مصراع طبق اختيارات وزني
4 - در ركن اول مصراع طبق اختيارات وزني
5 – در ميان مصراع طبق اختيارات وزني
6 – به ضرورت وزن مي تواند دو هجاي كوتاه و بلند يا بلند كوتاه كنار هم را جا به جا كند كه اغلب در
« - U U - » ( مفتعلن ) و « U - U - » ( مفاعلن ) رخ مي دهد .
موضوعات مرتبط: ادبیات فارسی پیش دانشگاهی ( علوم انسانی )
