4– اگر مصوّت بلند « ي » در ميان كلمه ي بسيط يا كلمه با پسوند يا پيشوند يا ضمير متصل باشد ، مصوّت « ي » بدون اختيارات شاعري ، هميشه كوتاه تلفظ مي شود .
مصوّت بلند « و » نيز در كلمات تك هجايي هيچ گاه كوتاه نمي شود ؛ مانند : مو ، رو ، جو ، بو ( كلمه ي « سو » به طور استثنا در حالت اضافي ممكن است كوتاه باشد )
5- نواي ني ( = U - - - ) بلند تلفظ كردن مصوّت كوتاه = از اختيارات زباني ( كسره ي اضافي )
تو گفتي ( = - - - ) بلند تلفظ كردن مصوّت كوتاه = اختيار زباني ( ضمه ي پايان كلمه )
بهانه ( = U - - ) بلند تلفظ كردن مصوّت كوتاه = اختيار زباني مصوّت پايان كلمه
بازي دهر ( = - U U - U ) كوتاه تلفظ كردن مصوّت بلند = اختيار زباني
درخت دوستي ( = U - - - U - ) بلند تلفظ كردن مصوّت كوتاه = اختيار زباني ( كسره ي اضافي )
سبوي آب ( = U U - - U ) در « بو » مصوّت بلند به مصوّت كوتاه تبديل مي شود و « ي » مصوّت كوتاه به مصوّت بلند تبديل مي شود و هر دو از اختيارات زباني است .
شب و روز ( = U - - U ) بلند تلفظ كردن مصوّت كوتاه = اختيار زباني ( ضمه ي پايان كلمه )
جادويي ( = - U - ) كوتاه تلفظ كردن مصوّت بلند « و » چون مصوّت ديگري پس از آن آمده است = اختيار زباني
دل پاك ( = U - - U ) بلند تلفظ كردن مصوّت كوتاه = اختيار زباني ( كسره ي اضافه )
سوي من ( = U U - ) كوتاه تلفظ كردن مصوّت بلند استثنا در كلمه ي تك هجايي « سو » درحالت اضافه = اختيار زباني
آري آنان ( = - U - - ) كوتاه تلفظ كردن مصوّت بلند آخر كلمه هايي كه پس از آن مصوّت ديگري بيايد = اختيار زباني
6 – در موارد زير همزه حذف شده است :
مرد افكن ( = - - - ) . تيرانداز ( = - - - U ) . خوش آهنگ ( = U - - U ) . از ايشان ( = U - - ) .
7-
چو خواهي كه نامت بود جاودان مكن نام نيك بزرگان نهان « سعدي »
چُ
خا هي كِ
نا مَت بُ
وَد جا و
دان
U ــ ــ U ــ ــ U ــ ــ U ــ
مَ
كن نا م
ني كِ بُ
زُر گان نَ
هان
U ــ ــ U ــ U U ــ ــ U ــ
فعولن فعولن فعولن فعل
در هجاي ششم مصراع مصوّت كوتاه ، بلند تلفظ شده است ( كسره ي اضافه )
موضوعات مرتبط: ادبیات فارسی پیش دانشگاهی ( علوم انسانی )
