فصل دوم - ادبيات داستاني (سنتي)
درس پنجم - درآمدي بر ادبيات داستاني سنتي

  فصل 2 – ادبيات داستاني :
درآمدي بر ادبيات داستاني سنتي :

افسانه و قصه در معناي وسيع تر، داستان ، قديم ترين و محبوب ترين را يجترين نوع ادبي در ميان ملت هاست.
منتقدان ادبي، ادبيات داستاني را هنري ترين نوع ادبيات مردمي ناميده اند زيرا انسان همه آن چه را كه در زندگيش مطرح بوده، مانند عشق به همنوع، عشق به خدا، جنگ ها و حماسه آفريني ها، اخلاق و فضيلت ها، آرزوها ، ناكامي ها ، تجربه ها و .....همه را در قصه نمايانگر است. 

  ويژگيهاي ادبيات داستاني سنتي ايران

ادبيات داستاني گذشته ي ايران ، چه نظم و چه نثر، بسيار پر مايه و غني و تجلی گاه باورها، معاشرت ها ، مهرورزيها، مبارات و در يك كلام راه و روش زندگي ملت ايران است. مانند شاهنامه ي فردوسي ، سبك عيار، كليه و دمنه ، هزار و يك شب.
هدف متعالي و والاي پديد آورندگان قصه ها و داستان های ايراني، راهنمايي ظريف و هنرمندانه خوانندگان و شنوندگان بوده است.  

  معني و مفهوم ابيات :

هم چنان كه ظرف و پيمانه براي نگهداري و اندازه گيري مثل گندم است. از قالب قصد ميز براي محتوا و منظور خاصي استفاده مي شود هم چنان كه مشتري طلب گندم است نه ظرف و پيمانه ي آن ، انسان عاقل همه وقتي به قصه اي بر مي خورد و آن را مي خواند يا مي شنود بايد به پيام و محتواي قصه توجه كند نه به اشخاص و حوادث ظاهري آن.  

  نكته هاي درس 5 – سمك و قطران

نقالي و سخنوري :
روايت افسانه ها و داستانها با بياني جالب و جذاب در ميان جمع

فوايد نقالي و سخنوري:
نقالي و سخنوري وسيله اي بوده است تا گذشتگان ، علاوه بر سر گرم شدن و پركردن اوقات فراغت خود در بهره هاي معنوي فراوان از آن مي برده اند.

سمك عيار :
يكي از قديم ترين نمونه هاي داستان پردازي در ادبيات فارسي است مؤلف كتاب «سمك عيار» فرامرز بن خداداد كاتب ارجاني است.اين كتاب در قرن ششم يا هفتم (تقريباً) نگارش يافته است. سمك عيار داستاني كاملاً ايراني است زيرا :
الف – نام هاي ايراني بسياري در آن وجود دارد، مانند خورشيد شاه ، اشك و.....
ب – اشاره هاي بسيار به آداب و رسوم ايراني

ويژگيهاي قهرمان اصلي داستان :
سمك مردي عيار است و از ميان مردم جثه اي كوچك دارد اما در دليري و جواني مردي اعجوبه است و در هوشياري ، طرح نقشه هاي زيركانه نظير ندارد. سمك «خدمت خورشيد شاه، سپر پادشاه حلب است. حوادث اين كتاب خواسته هاي شاه و فرزندش و تلاش سبك براي برآورده شدن، آن هاست.

تفاوت عمده ي داستان سمك عيار :
با اغلب قصه هاي گذشته ادب فارسي در اين است كه در داستان سمك عيار همه جا از طبقات مختلف عامه بخصوص فرودستان و مردم پائين است. سخن به ميان مي آيد و بسياري از كارها بدست آنان انجام مي شود.

اعجوبه :
به معناي كسي است كه مايه شگفتي است  

  خودآزمايي درس 5 :
ا – دو نمونه از اعتقادات عياران را در متن بيابيد و بيان كنيد :

با توجه به گفت و گوي سمك و آتشك با يكديگر، عياران «به عهد و پيمان خود پاي بندي داشته اند» : «رازدار» و «جوان مرده» بوده اند.

2 – كدام ضرب المثل اين درس در زبان امروز رايج است؟
شيرآمدي يا روباه ؟

3 – در سخن ((انگشتري به من داد تا چون تو را پيش مي برم. از عهده اي من كار من بيرون آيد)) انگشتري به من داد بيانگر چه مفهومي است؟
با دادن انگشتربه عنوان تضمين به من قول داد و مرا مطمئن كرد.

4 - سمك در گفتگوبا سياه گيل، چه كسي را برادر خود معرفي كرد؟
آتشك

5 – سه عبارات را كه در نثرامروز موجود است در متن پيدا كنيد.
ديروز قطران را دل سنگ ديدم ./ آتشك در دست و پاي سمك افتاد / شيرآمدي يا روباه ؟

6- كار سمك در مورد قطران خيانت بود يا سياست ؟ چرا؟
سياست بود زيرا عهد و پيماني بين آنها نبود كه خيانتي در امان باشد. سمك در اين ماجرا، مقابله به مثل كرد، يعني همان كاري را كرد كه خواستند با او بكنند.

7 – معادل امروزي «فروبريم» (بگذار تا فردا داری در ميدان فرو بريم)و «قفا زدن» چيست؟
برپا كنيم / پس گردني

8 – «گودال » و «گرد» با چه كلمه اي از درس ارتباط و لفظي معنايي دارد؟
با واژه ي «گو» در عبارت «گوي بود ، در آن گر رفت و به كمين نشست»